చంద్ర మాసంలోని పక్షంలో పదకొండవ రోజును ఏకాదశి అని పిలుస్తారు. హిందూ క్యాలెండర్లో అత్యంత ఆధ్యాత్మిక ప్రాముఖ్యత కలిగిన రోజులలో ఇది ఒకటి. ఇది శుద్ధికి, ఉపవాసానికి మరియు భక్తికి అంకితం చేయబడిన రోజు.
'ఏకాదశి' అంటే పదకొండు అని అర్థం. ఇది ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు, ఐదు కర్మేంద్రియాలు మరియు మనస్సును సూచిస్తుంది. ఇది "నంద" తిథి. ఆధ్యాత్మికంగా, ఏకాదశి అంటే భౌతిక ప్రపంచం నుండి దృష్టిని మళ్ళించి పరమాత్మపై నిలపడం. ఏకాదశి వ్రతాన్ని ఆచరించడం వల్ల ఆత్మ శుద్ధి జరుగుతుందని మరియు మానసిక స్పష్టత లభిస్తుందని నమ్ముతారు.
సాంప్రదాయకంగా ఏకాదశికి అధిదేవతలు విశ్వేదేవతలు అయినప్పటికీ, ఏకాదశి ప్రధానంగా విష్ణుమూర్తికి ప్రీతికరమైన రోజు. ఇది "హరి భక్తి"కి విశిష్టమైన రోజు. ఏకాదశి ఉపవాసం చేయడం వల్ల విష్ణువు అనుగ్రహం మరియు మోక్షం లభిస్తుందని భక్తుల నమ్మకం.
| అంశం | వివరాలు |
|---|---|
| సంఖ్య | 11 |
| స్వభావం | నంద (ఆనందం/సమృద్ధి) |
| అధిదేవత | విశ్వేదేవతలు / విష్ణుమూర్తి |
| తత్త్వము | భూమి |
వేద జ్యోతిషశాస్త్రంలోని 27 నక్షత్రాలలో ధనిష్ఠ 23వది. ఇది మకర రాశి (23°20' నుండి 30°00') మరియు కుంభ రాశి (0°00' నుండి 6°40') లలో ఉంటుంది. దీనిని "లయ నక్షత్రం" లేదా "అత్యంత ధనవంతమైన నక్షత్రం" అని పిలుస్తారు. ఈ నక్షత్రానికి అధిపతి కుజుడు. ఇది సంపదకు, సంగీతానికి మరియు సమయపాలనకు సంకేతం.
ధనిష్ఠ నక్షత్రం యొక్క సంకేతాలు మృదంగం (ఢమరుకం) లేదా పిల్లనగ్రోవి. ఇవి శబ్దాన్ని ప్రసరింపజేసే వాయిద్యాలు. అంటే ఈ నక్షత్ర జాతకులు విశ్వ లయను (Rhythm) గ్రహించి ప్రపంచానికి అందించే శక్తి కలిగి ఉంటారు. 'ధనిష్ఠ' అంటేనే 'అత్యంత ధనవంతురాలు' అని అర్థం. ఇక్కడ ధనం అంటే కేవలం డబ్బు మాత్రమే కాదు—ప్రతిభ మరియు కీర్తి కూడా.
ఈ నక్షత్రానికి అధిదేవతలు అష్టవసువులు. వీరు ప్రకృతిలోని వివిధ శక్తులకు అధిపతులు. వసువులు వెలుగును ఇచ్చేవారు. ఈ సంబంధం వల్ల ధనిష్ఠ నక్షత్ర జాతకులకు బహుముఖ ప్రజ్ఞ మరియు సంపదను సంపాదించే సామర్థ్యం ఉంటాయి.
| అంశం | వివరాలు |
|---|---|
| రాశి | మకరం / కుంభం |
| గ్రహాధిపతి | కుజుడు |
| గణము | రాక్షస గణము |
| యోని | సింహం (ఆడ) |
| సంకేతం | మృదంగం |