ఏకాదశి వ్రతం: పూర్తి సమాచారం (Guide)
హిందూ క్యాలెండర్లో ప్రతి నెలలో వచ్చే రెండు ఏకాదశి తిథులు (శుక్ల మరియు కృష్ణ పక్షం) అత్యంత పవిత్రమైనవి. విష్ణుమూర్తికి అంకితం చేయబడిన ఈ రోజు ఆధ్యాత్మిక సాధనకు మరియు శరీర శుద్ధికి ఉత్తమమైన సమయం.
ఆధ్యాత్మిక ప్రాముఖ్యత
'ఏకాదశి' అంటే పదకొండు. ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు, ఐదు కర్మేంద్రియాలు మరియు మనస్సు - ఈ పదకొండింటినీ నియంత్రించి దైవంపై నిలపడమే ఏకాదశి అంతరార్థం. ఈ రోజున ఉపవాసం ఉండటం వల్ల గత జన్మల పాపాలు నశించి, మోక్ష మార్గం సుగమం అవుతుందని భక్తుల నమ్మకం.
వ్రత నియమాలు
- ధాన్యాలు నిరసన: ఏకాదశి రోజున బియ్యం (అన్నం) మరియు ఇతర ధాన్యాలను పూర్తిగా విసర్జించాలి. ఈ రోజున పాపపురుషుడు ధాన్యాలలో నివసిస్తాడని పురాణాలు చెబుతున్నాయి.
- ఉపవాస రకాలు:
- నిర్జల ఏకాదశి: మంచి నీరు కూడా తాగకుండా ఉండే కఠిన ఉపవాసం.
- సజల ఏకాదశి: నీరు మరియు పానీయాలు తీసుకుంటూ చేసే ఉపవాసం.
- ఫలాహారం: పండ్లు, పాలు మరియు కొన్ని రకాల గడ్డలను మాత్రమే తింటూ ఉండటం.
- ప్రవర్తన: బ్రహ్మచర్యం పాటించాలి, కోపాన్ని నియంత్రించుకోవాలి మరియు రోజంతా విష్ణు సహస్రనామ పారాయణం లేదా భగవద్గీత పఠనం చేయాలి.
- పారణ (ఉపవాస విరమణ): మరుసటి రోజు అంటే ద్వాదశి రోజున నిర్ణీత సమయంలో మాత్రమే ఉపవాసాన్ని విరమించాలి. దీనిని 'పారణ' అంటారు.
ఫలితాలు
- శారీరక: జీర్ణవ్యవస్థ శుద్ధి అవుతుంది మరియు శరీరానికి విశ్రాంతి లభిస్తుంది.
- మానసిక: మనోనిబ్బరం, ఏకాగ్రత మరియు మానసిక ప్రశాంతత లభిస్తాయి.
- ఆధ్యాత్మిక: ప్రతికూల కర్మలు తొలగిపోయి విష్ణువు అనుగ్రహం లభిస్తుంది.
24 ఏకాదశులు
సంవత్సరంలోని ప్రతి మాసంలో వచ్చే ఏకాదశికి ఒక ప్రత్యేక పేరు, కథ మరియు విశిష్టత ఉంటుంది.
ఏకాదశి ఆవిర్భావ కథ (Katha)
ఏకాదశి యొక్క మూల కథ పద్మ పురాణంలో వివరించబడింది. కృతయుగంలో మురాసురుడు అనే రాక్షసుడు దేవతలను, ఇంద్రుని స్వర్గం నుండి తరిమికొట్టాడు. దేవతల కోరిక మేరకు, మహావిష్ణువు ఆ రాక్షసుడితో యుద్ధానికి దిగాడు.
చాలా కాలం యుద్ధం చేసిన తర్వాత, అలసిపోయిన విష్ణువు విశ్రాంతి తీసుకోవడానికి బదరికాశ్రమం దగ్గరలో ఉన్న ఒక గుహలోకి వెళ్ళాడు. విష్ణువు నిద్రిస్తుండగా మురాసురుడు ఆయనను చంపడానికి ప్రయత్నించాడు. ఆ సమయంలో, విష్ణువు శరీరం నుండి ఒక దివ్యమైన శక్తి ఒక కన్య రూపంలో ఉద్భవించింది. ఆమె తన ఆయుధాలతో మురాసురుడితో యుద్ధం చేసి, ఒక్క హంకారంతో అతన్ని సంహరించింది.
విష్ణువు నిద్రలేచి చూసేసరికి రాక్షసుడు చనిపోయి ఉండటం, ఆ కన్య నిలబడి ఉండటం చూసి ఆశ్చర్యపోయాడు. "నువ్వు ఎవరు?" అని అడగగా, "నేను మీ శక్తిని, మిమ్మల్ని రక్షించడానికి మీ శరీరం నుండి ఉద్భవించాను" అని ఆమె బదులిచ్చింది. ఆమె చంద్రమానంలో పదకొండవ రోజున (ఏకాదశి) జన్మించినందున, విష్ణువు ఆమెకు ఏకాదశి దేవి అని పేరు పెట్టాడు.
ఆమె భక్తికు మెచ్చి విష్ణువు వరం కోరుకోమన్నాడు. "నా తిథి అయిన ఏకాదశి రోజున ఎవరైతే ఉపవాసం ఉంటారో, వారి పాపాలు తొలగిపోయి మోక్షం లభించాలి" అని ఆమె కోరింది. విష్ణువు "తథాస్తు" అని వరం ఇస్తూ, ఏకాదశి తనకు అత్యంత ప్రీతిపాత్రమైన రోజుగా ప్రకటించాడు. అప్పటి నుండి ఏకాదశి వ్రత ఆచరణ మొదలైంది.
పరమ పవిత్ర శ్లోకం
పురాణాల ప్రకారం ఏకాదశి వ్రత ప్రాముఖ్యతను తెలిపే శ్లోకం:
ఏకాదశీ సమం వ్రతం నాస్తి బ్రహ్మాండమండలే | యది భుక్తిముక్తిఫలదం పుంసాం విష్ణుప్రియముత్తమమ్ ||
భావం: ఈ బ్రహ్మాండంలో ఏకాదశితో సమానమైన వ్రతం మరొకటి లేదు. ఇది మానవులకు ఇహలోక సుఖాలను (భుక్తి), పరలోక మోక్షాన్ని (ముక్తి) ప్రసాదిస్తుంది. ఇది శ్రీమహావిష్ణువుకు అత్యంత ప్రీతిపాత్రమైనది.
ఖగోళ మరియు శాస్త్రీయ దృక్పథం
ఏకాదశి వ్రతం వెనుక ఆధ్యాత్మిక కారణాలే కాకుండా లోతైన శాస్త్రీయ కారణాలు కూడా ఉన్నాయి:
- 11వ తిథి: ఖగోళ శాస్త్రం ప్రకారం, సూర్యుడికి మరియు చంద్రుడికి మధ్య కోణీయ దూరం 120° నుండి 132° (శుక్ల పక్షం) మరియు 300° నుండి 312° (కృష్ణ పక్షం) ఉన్నప్పుడు ఏకాదశి ఏర్పడుతుంది.
- వాతావరణ పీడనం: చంద్రుని గమనం వల్ల భూమిపై వాతావరణ పీడనంలో మార్పులు వస్తాయి. ఏకాదశి రోజున మన శరీరంలోని జీర్ణక్రియపై వత్తిడి తక్కువగా ఉంటుంది. ఈ సమయంలో ఉపవాసం ఉండటం వల్ల శరీరంలోని విషతుల్యాలు (Toxins) బయటకు వెళ్లిపోయి ఆరోగ్యం చేకూరుతుంది.
- జల ప్రభావం: సముద్రంలో ఆటుపోట్లు చంద్రుని వల్ల ఎలా కలుగుతాయో, 70 శాతం నీరు ఉన్న మానవ శరీరంపై కూడా చంద్రుని ప్రభావం ఉంటుంది. ఏకాదశి నాడు ఉపవాసం ఉండటం వల్ల మానసిక స్థితిలో వచ్చే హెచ్చుతగ్గులు నియంత్రించబడి, మనస్సు ప్రశాంతంగా మారుతుంది.
ఫలశ్రుతి (వ్రత ఫలితాలు)
ఏకాదశి ఆవిర్భావ కథను వినడం మరియు వ్రతాన్ని ఆచరించడం వల్ల కలిగే ఫలితాలు:
- అశ్వమేధ యజ్ఞ ఫలం: ఒక ఏకాదశి ఉపవాసం వేయి అశ్వమేధ యజ్ఞాలు చేసిన ఫలితాన్ని ఇస్తుందని పురాణాలు చెబుతున్నాయి.
- పితృ దేవతల శాంతి: ఈ వ్రత ఫలాన్ని పితృ దేవతలకు ధారపోస్తే వారికి ఉత్తమ గతులు లభిస్తాయి.
- విష్ణు సాయుజ్యం: నిరంతరం ఏకాదశి వ్రతం చేసేవారికి దారిద్ర్యం, దుఃఖం కలగవు మరియు వారు ఎల్లప్పుడూ విష్ణువు రక్షణలో ఉంటారు.
- వైకుంఠ ప్రాప్తి: ఏకాదశిని "వైకుంఠ ద్వారం"గా పరిగణిస్తారు; ఇది జీవుడిని పునర్జన్మ చక్రం నుండి విముక్తుడిని చేస్తుంది.